PHQ-9 in de huisartsenpraktijk: wat zegt de evidence

PHQ-9 is een van de drukst-gebruikte vragenlijsten in de Nederlandse huisartsenpraktijk geworden. De meeste praktijken hebben hem in het EPD ingebouwd, en het NHG-Standaard Depressie noemt hem expliciet als hulpmiddel. Maar wat zeggen de meest recente data over zijn werkelijke prestaties? En waar verschilt de Nederlandse aanpak van de Amerikaanse oorsprong?

Dit artikel vat samen wat we weten — voor wie de vragenlijst invult, en voor wie hem afneemt. De PHQ-9 zelf staat hier op de site, draait in je browser, en is publiek domein.

Hoe PHQ-9 in Nederland gebruikt wordt

De NHG-Standaard Depressie (laatste versie 2019) noemt de PHQ-9 als optie voor systematische beoordeling van depressieve symptomen, met de volgende algemene afspraken:

• Score < 5: geen interventie nodig, wel zelfreflectie aanmoedigen.
• Score 5–9: eventueel watchful waiting, herhaal in 2–4 weken.
• Score 10–14: ernstig genoeg voor een verdiepend gesprek.
• Score ≥ 15: actieve behandeling overwegen — psychotherapie en/of medicatie.

Belangrijk: de NHG-Standaard ziet PHQ-9 als ondersteuning, niet als beslissingsinstrument. De huisarts gebruikt klinische beoordeling samen met de score.

Wat de Levis-meta-analyse veranderd heeft

In 2019 publiceerde de groep onder leiding van Brooke Levis in het BMJ (PMID 30967483) de tot dan toe meest grondige beoordeling van PHQ-9. In tegenstelling tot eerdere meta-analyses — die alleen gepubliceerde resultaten samenvatten — kreeg deze groep toegang tot de individuele patiëntendata van 58 onderzoeken, in totaal 17 357 deelnemers.

Belangrijkste resultaten:

In een huisartsenpopulatie met circa 10 % prevalentie van majeure depressie geeft de drempel van 10 een positief voorspellende waarde (PPV) van ongeveer 30–40 %. Dit is significant lager dan de 80 % uit de oorspronkelijke validatie van Kroenke 2001, die werd uitgevoerd in een setting met hogere prevalentie.

Wat betekent dit praktisch? Een PHQ-9-score ≥ 10 vertelt een huisarts dat verder gesprek nuttig is. Het zegt niet dat de patiënt een depressie heeft.

Waar PHQ-9 zwak is

• 2-weken-venster. De DSM-5 vraagt naar symptomen gedurende ten minste 2 weken; PHQ-9 vraagt precies dat. Goed voor acute episodes, slecht voor chronische dysthymie waarbij iemand “altijd zo geweest is”.
• Zelfrapportage. Mensen met perfectionistische trekken neigen naar hogere scores; mensen met depressieve afvlakking naar lagere. Beide vertekenen.
• Cultureel kader. “Voel je je depressief, neerslachtig, of hopeloos?” — in sommige culturen is dat te direct om eerlijk te beantwoorden. De Nederlandse vertaling is gevalideerd, maar de bias is niet weg.
• Comorbiditeit. Depressie en angst overlappen sterk. Een hoge PHQ-9 zegt niets over angst. Het GAD-7-instrument is de natuurlijke aanvulling — beide hebben hetzelfde 2-weken-venster en kunnen samen worden afgenomen.

Wat te doen met je eigen score

• Onder 5: probably geen klinische depressie. Zelfobservatie, herhaal als de situatie verandert.
• 5–9: lichte symptomen. Watchful waiting is een legitieme reactie. Herhaal in 2–4 weken. Als de score stijgt of daalt, beslis dan.
• 10–14: tijd om met je huisarts of POH-GGZ te praten. Niet als crisis, wel als signaal.
• 15+: actieve behandeling sterk aanbevolen — psychotherapie, eventueel medicatie. De keuze is altijd een gesprek, geen automatisme.

Hulp bij crisis (Nederland)

• 113 Zelfmoordpreventie: 0800-0113 (24/7) — chat op 113.nl
• De Luisterlijn: 088 0767 000
• Levensbedreigende situatie: 112

Conclusie

PHQ-9 is een degelijk instrument met zwaktes die je moet kennen. De Levis-meta-analyse uit 2019 heeft de getallen genuanceerd — een score ≥ 10 in een gewone huisartsenpopulatie is geen diagnose, maar een uitnodiging tot een gesprek. De test op deze site is dezelfde als die in de NHG-Standaard wordt aanbevolen. Open hem, vul hem in, en als de score je laat aarzelen — bel je huisarts.